LỤC VÂN TIÊN CỨU NGUYỆT NGA

(Trích Truyện Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu)

Lục Vân Tiên là truyện Nôm nổi tiếng của Nguyễn Đình Chiểu, đề cao trung, hiếu, tiết, nghĩa, phê phán thói phản trắc, đố kỵ, bất nhân, bất nghĩa.

Lục Vân Tiên là nhân vật anh hùng, văn võ toàn tài, thể hiện trọn vẹn ước mơ, lý tưởng của tác giả. Đoạn Lục Vân Tiên cứu Nguyệt Nga là đoạn kể về chiến công đầu tiên của chàng trai họ Lục và cũng là cuộc gặp gỡ kỳ lạ đầu tiên của hai nhân vật chính trong truyện, một hình thức giới thiệu nhân vật thường thấy trong lối tự sự. Đoạn văn đã thể hiện nổi bật khí phách anh hùng và tinh thần nghĩa khí của Lục Vân Tiên, cũng như lòng biết ơn, lưu luyến của Kiều Nguyệt Nga.

Sau khi từ biệt thầy học, lên đường lập nghiệp, Vân Tiên một mình đã đi qua mấy ngày đường, đang tìm nơi trú chân và kết bạn thì gặp phải đám cướp làm cho dân làng tán loạn, kêu khóc thảm thiết. Hỏi được nguyên nhân, Vân Tiên khảng khái xin nhận việc diệt cướp :

    Tôi xin đem sức anh hào,

Cứu người cho khỏi lao đao buổi này.

Mặc cho mọi người khuyên can, ngăn cản, Vân Tiên vẫn một lòng xông ra.

Đoạn văn mở đầu với việc Vân Tiên tìm vũ khí :

    Vân Tiên ghé lại bên đàng,

Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô.

Chiếc gậy bằng cây là một vũ khí quá thô sơ trước một đảng cướp khét tiếng. Nhưng với vũ khí đó càng chứng tỏ tinh thần anh dũng của Vân Tiên.

Cái cách đánh giặc của chàng cũng công khai, đàng hoàng, quang minh, chính đại như các anh hùng hảo hán : gọi tên, trách mắng. Tên giặc điên cuồng, kiêu căng, hùng hổ, kêu quân vây bủa. Vân Tiên một mình tả xung, hữu đột như Triệu Tử Long ở Đương Dương trong Tam quốc diễn nghĩa, làm cho lâu la vỡ tan :

    Lâu la bốn phía vỡ tan,

Đều quăng gươm giáo tìm đàng chạy ngay.

    Phong Lai trở chẳng kịp tay,

Bị Tiên một gậy thác rày thân vong.

Trận đánh kết thúc nhanh chóng, bất ngờ như trong truyện cổ tích. Người đọc chưa kịp hồi hộp mà quân giặc dường như chỉ chờ Vân Tiên đến để bỏ chạy và chịu chết. Đó không phải là trận đánh của vũ lực, mà là trận đánh của chính nghĩa chống gian tà, và chính nghĩa dù vũ khí thô sơ cũng nhất định thắng lợi. Đó là niềm tin và ước vọng của nhân dân.

Sau trận diệt cướp là cuộc gặp gỡ với người đẹp gặp nạn. Điều thú vị là cuộc gặp gỡ này chỉ có toàn đối thoại, người hỏi, người đáp, ngoài ra không có miêu tả. Hình như Vân Tiên chỉ nắm bắt thông tin bằng kênh nghe : Vân Tiên “Hỏi : Ai than khóc ở trong xe này ?”. Rồi lời đáp và than khóc. “Vân Tiên nghe nói động lòng”, nhưng chàng không muốn nhìn thấy gì hết, chỉ muốn hỏi :

    Khoan khoan ngồi đó chớ ra,

Nàng là phận gái, ta là phận trai.

    Tiểu thư con gái nhà ai,

Đi đâu nên nỗi mang tai bất kỳ ?

    Chẳng hay tên họ là chi,

Khuê môn phận gái việc gì đến đây ?

    Trước sau chưa hãn dạ này,

Hai nàng ai tớ ai thầy nói ra ?

Tiếp theo là Nguyệt Nga “Thưa rằng” một thôi (22 dòng).

Rồi :

    Vân Tiên nghe nói liền cười,

Làm ơn há dễ trông người trả ơn.

    Nay đà rõ đặng nguồn cơn,

Nào ai tính thiệt so hơn làm gì.

    Nhớ câu kiến ngãi bất vi,

Làm người thế ấy cũng phi anh hùng.

Tuy chỉ là hỏi, đáp, nhưng lời hỏi của Vân Tiên chứng tỏ chàng quang minh, chính đại. Lời hỏi dõng dạc, cái gì cũng muốn rõ ràng : muốn phân định ranh giới nam, nữ rõ ràng, muốn biết rõ lý lịch cô gái, nguyên nhân mắc nạn, phân biệt thứ bậc tớ, thầy. Ngay hành động anh hùng chàng cũng không muốn nhập nhằng với việc làm ơn. Đó là một nhân cách sáng ngời. Một lý tưởng làm người anh hùng truyền thống theo quan niệm Nho giáo. Nụ cười của chàng mới thật hiền lành, đáng yêu biết bao. Chỉ có hỏi đáp mà tính cách Vân Tiên hiện lên thật đẹp đẽ và độc đáo.

Câu trả lời của Nguyệt Nga cũng thể hiện phẩm chất hiền thục của nàng. Nàng một lòng vâng theo cha mẹ :

    Làm con đâu dám cãi cha,

Ví dầu ngàn dặm đàng xa cũng đành.

Nàng cảm ơn cứu mạng và một lòng muốn được đền ơn. Lời nói của Nguyệt Nga hết sức mộc mạc và thực thà :

    Hà Khê qua đó cũng gần,

Xin theo cùng thiếp đền ân cho chàng.

    Gặp đây đương lúc giữa đàng,

Của tiền chẳng có, bạc vàng cũng không.

    Tưởng câu báo đức thù công,

Lấy chi cho phỉ tấm lòng cùng ngươi.

Lúc nào nàng cũng muốn làm theo đức hạnh. Chỉ mấy mét, mà tác giả đã cho thấy một người nết na, đức hạnh theo quan niệm truyền thống cổ xưa.

Tóm lại, đoạn Lục Vân Tiên cứu Nguyệt Nga thực chất là đoạn thơ giới thiệu nhân vật. Qua đoạn này, phẩm chất cao đẹp, đức hạnh của hai nhân vật đã được bộc lộ, làm nền tảng cho tình yêu hai người về sau. Lời văn mộc mạc, giản dị mà ý tình sâu nặng, càng đọc càng thấy ý nghĩa sâu sắc, chắc nịch. Nhân vật nào cũng sống theo những lời dạy đạo đức cổ truyền. Lục Vân Tiên thì “Nhớ câu kiến ngãi bất vi, Làm người thế ấy cũng phi anh hùng”, theo câu “Nam nữ thụ thụ bất thân” :  “Nàng là phận gái, ta là phận trai”, rồi theo câu “Làm ơn há dễ trông người trả ơn”. Kiều Nguyệt Nga thì theo câu “Làm con đâu dám cãi cha”, lại theo câu “báo đức thù công”. Xét về mặt này, cả hai nhân vật đều tiêu biểu cho nhân vật văn học cổ điển truyền thống. Ta có thể nói, trong các truyện Nôm, đây là những nhân vật “cổ điển” nhất trong các nhân vật “cổ điển”.

About Trần Đình Sử

Giáo sư tiến sĩ Lý luận văn học, khoa Ngữ Văn, Đại học sư phạm Hà Nội
Bài này đã được đăng trong Uncategorized. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s