Tưởng nhớ Tzvetan Todorov

TƯỞNG NHƠ TZVETAN TODOROV

Trần Đình Sử

Tzvetan Todorov là nhà nghiên cứu văn học người Pháp gốc Bulgaria. Ông là nhà nghiên cứu văn học theo hướng cấu trúc chủ nghĩa nổi tiếng từ những năm 1960.

Ông sinh ngày 1 tháng 3 năm 1939. Từ bé ông đã rất thông tuệ, từ bôn, năm tuổi đã đọc Những người khốn khổ, Oliver Twits, và một số tỉêu thuyết Nga. Cha ông từng làm giám đốc thư viện quốc gia Bulgaria, đảng viên cộng sản, sau mất chức, làm giáo sư đại học, cuối cùng ra đảng, trở thành người theo tư tưởng tự do. Môi trường đó ảnh hưởng đến tư tưởng của Todorov từ nhỏ. Khi còn học trung học ở Bulgaria, ông rất chán khi nói về văn học chỉ được nói nội dung, mà không được nói về hình thức. Điều này khiến ông ác cảm với chủ nghĩa toàn trị. Năm 1963 ông trốn sang Pháp, rồi định cư ở đấy, học đại học Paris. Ông kết bạn với G. Genette rồi trở thành bạn thân. Ông tham gia lớp học do Roland Barthes chủ trì và trở thành học trò của Barthes.

Không khí tự tự do của Pháp khiến ông rất thích, song lại thấy tự do quá. Các nhà nghiên cứu Pháp hầu như không có lí luận văn học. Ông dịch một tuyển tập các bài viết của các nhà hình thức chủ nghĩa Nga, dấy lên hững thú về lí thuyết. Ông là một trong các nhà phê bình cấu trúc chủ nghĩa nổi tiếng, là người đặt nền móng cho  bộ môn Tự sự học, người giới thiệu và nghiên cứu M. Bakhtin vào Pháp. Ông cũng là người muốn uốn nắn lại khuynh hướng hình thức chủ nghĩa trong giáo dục văn học ở nhà trường Pháp.

Ông viết rất nhiều: Thi pháp học, Thi pháp văn xuôi, Ngữ pháp câu chuyện mười ngày, Nghiên cứu kí hiệu học, Lí thuyết về biểu tượng, Về khái niệm văn học, Chủ nghĩa đối thoại của Bakhtin, Chủ nghĩa cấu trúc là thế nào, Dẫn luận văn chương kì ảo, Phê bình của phê bình, Văn chương lâm nguy, Chinh phục châu Mĩ, Chúng ta va người khác, Đối mặt với cực đoan, Vườn hoa không hoàn mĩ, Trách nhiệm vói niềm vui.

Trong cuốn sách Một người sống tha hương, ông chỉ ra ba đặc điểm chủ chủ nghĩa toàn trị: 1. Lập một ý thức hệ làm công cụ thống trị toàn dân. Cái ý thức hệ này khoong có nội dung tín niệm gì, mà chỉ là công cụ có thể  đổi thay them bớt tuỳ tiện. 2. Dùng biện pháp đe doạ, khủng bố, bắt bớ để khống chế truyền thong, bóp nghẹt tự do ngôn luận. 3 Xoá bỏ xã hộidân sự, đưa cuộc sống riêng tư vào hệ thống chính trị, can thiệp sâu vào cuộc sống riêng tư của mỗi người. Để phát huy chức năng của ý thức hệ nhà nước toàn trị hư cấu ra những kẻ thù, hư cấu các tín ngưỡng, lí luận dối trá che đậy sự vô đạo đức và  tham lam vô độ. Trong xã hội đè cao bọn tố giác, bọn phê bình giả dối, kiểm duyệt báo chí khắc nghiệt.

Ông mất ngày 7 tháng 2 năm 2017 tại Paris. Các báo ở Việt Nam hầu như không đưa tin. Tình cờ mà tôi biết được. Xin viết mấy gìong này để tưởng niệm ông.

Hà Nội, ngày 19 tháng 6 năm 2017..

Advertisements

About Trần Đình Sử

Giáo sư tiến sĩ Lý luận văn học, khoa Ngữ Văn, Đại học sư phạm Hà Nội
Bài này đã được đăng trong Uncategorized. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s