Lại vấn đề nghề văn không sang trọng

Lại vấn đề nghề văn không sang trọng

Đôi điều thưa lại với nhà thơ Trần Trương

 

Trần Đình Sử

 

      Tôi là một nhà khoa học nhân văn, trong thời buổi đổi mới, có rất nhiều vấn đề lí luận văn học cần được nhận thức lại, vì thế mà tôi đã cố gắng nêu nhiều vấn đề. Tôi tự thấy mình có khả năng và điều kiện đối thoại với các bạn bè, đồng nghiệp trên các vấn đề ấy, ngõ hầu đưa nền tư duy lí thuyết của chúng ta tiến thêm cho kịp các nước tiên tiến. Nhưng hóa ra ước mong của tôi chỉ là ảo vọng hão huyền. Bởi khi tôi đọc bài Mấy lời với ông Trần Đình Sử của nhà thơ Trần Trương đăng ngày 15/8/2013 trên trang tranhnhuong.com thì tôi hoàn toàn thất vọng. Hóa ra ở Việt Nam hiện nay vẫn hoàn toàn không có đối thoại. Thì xin hãy đọc kĩ bài của nhà thơ Trần Trương.

      Thay vì đối thoại, nhà thơ Trần Trương chọn cách bôi bác, chế giếu, nói kháy, xách mé. Ông bảo tôi đi học ở Trung Quốc vào thời Cách mạng văn hóa, nhưng ông không biết rằng, thời cách mạng văn hóa ở Trung Quốc các trường đại học đều đóng của, sinh viên đi lao động cải tạo ở nông thôn, còn lưu học sinh nước ngoài thì ai về nước nấy. Anh đọc câu vè : “Trình độ văn hóa cấp ba, Thế mà bỗng chốc được là giáo sư, Giáo sư mà dốt bỏ xừ, Tiếng Tây chỉ thuộc mỗi từ..”Măng-giê”(Tiếng Pháp= Ăn).” Có thể nước ta trong thời buổi háo danh có người gian lận về bằng cấp, nhưng nói chung về giáo sư Việt Nam, nói riêng về tôi là không đúng và là xúc phạm danh dự. Tôi bảo vệ tiến sĩ năm 1980, phong phó giáo sư năm 1990, phong giáo sư năm 1996, là một quá trình phấn đấu cật lực về chuyên môn, không ai được xúc phạm. Từ năm 1961, trong hơn nửa thế kỉ, tôi đã đào tạo hàng ngàn sinh viên đại học, hàng trăm thạc sĩ, ba chục tiến sĩ, trong các học trò đó có nhiều người đã thành giáo sư, phó giáo sư , có người làm thứ trưởng, vụ trưởng, viện trưởng, trưởng khoa, chủ nhiệm bộ môn, trưởng phòng đào tạo…Tôi đã là Nhà giáo ưu tú, Nhà giáo Nhân dân, đã nhân giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ từ năm 2000, thì những lời nói như trên là sàm sở, thiếu đứng đắn. Ông bảo tôi chỉ là phó tiến sĩ, “sau này tự nhiên thành giáo sư”. Xin thưa không có gì tự nhiên hết, đó là chủ trương của Nhà nước ta, muốn chuẩn hóa đào tạo cán bộ. Ông đã không biết mà lại nói xách mé. Toàn bộ phó tiến sĩ ở nước ta đều là tiến sĩ cả, không riêng một mình ai. Vậy thì có gì đáng chế giễu ở đây? Ông chê tôi dốt ngoại ngữ, không đọc được tác phẩm “bản ngữ”, mà chỉ đọc theo bản dịch. Ông không biết rằng tôi đã dịch bảy cuốn sách khoa học từ tiếng Nga và tiếng Trung sang tiếng Việt, tái bản nhiều lần và cho đến nay vẫn tiếp tục dịch, lược thuật, giới thiệu các tài liệu nước ngoài cho bạn đọc Việt Nam. Ông chê chúng tôi dốt, không đọc được “Bản ngữ” nước ngoài, ông phê thế chúng tôi không hiểu được, bởi vì “bản ngữ” là tiếng mẹ đẻ của người nói, mà chúng tôi có phải là nguời nước ngoài đâu. Muốn chê đúng thì phải nói không đọc được “nguyên bản” tiếng nước ngoài, chứ không phải là bản ngữ như ông nói. Ông nói cũng đúng với nhiều trường hợp, nhưng không đúng với tôi. Ông thấy đấy, những lời xách mé, chế giếu của ông đều không đúng sự thực và không có chút giá trị gì, ngoài sự chứng tỏ là ông còn hạn chế nhiều về hiểu biết. Ông là nhà thơ hẳn ông biết rằng, mọi châm biếm, chế giễu chỉ có giá trị khi nó đi đối với sự thật. Sự dối trá, bịa đặt chỉ là sự phỉ báng vớ vẩn.

Nói cho đúng, ông Trần Trương cũng có lúc muốn trao đổi lại về vấn đề nghề văn không sang trọng của tôi. Nhưng ý kiến của ông đầy mâu thuẫn và sai lầm. Thoạt đầu ông phủ nhận việc có người xướng ra cái thuyết nghề văn sang trọng. Ông viết : “có ai nói nghề văn là nghề sang trọng đâu?, chắc ông (tức là tôi – TĐS chú) có nghe đâu đó ở những “diến đàn” bia bọt nào đó, chứ trên văn đàn chính thống ở các hội nghị nghiêm chỉnh không có vị lãnh đạo hoặc nhà văn nào dám nói thế..” Nhưng cách đó mấy dòng ông lại viết: “Tôi hiểu cao qúi và sang trọng có mối liên kết chặt chẽ với nhau. Làm một hành động cao quý hay viết một tác phẩm hay đến mức cao quí thì đó cũng có thể là sang trọng. Nhưng khi tác giả được nhìn nhận là sang trọng thì  chắc chắn họ có những tác phẩm cao quý.” Câu này chứng tỏ ông là người ủng hộ thuyết nhà văn sang trọng chứ chối làm sao được. Tôi nói có đối tượng đấy chứ, không nói không bao giờ. Xin lưu ý với ông là nhiều lời nói chính thống ở hội nghị nghiêm chỉnh của các nhà lãnh đạo hiện nay, tiếc thay, nhiều khi không tác động vào con người mạnh mẽ bằng lời nói ở diễn đàn “bia bọt” đâu. Cái thiếu sót thứ nhất của ông là không phân biệt được nghĩa của từ sang trọng và từ cao quý, lẫn lộn chúng với nhau. Sang trọng là từ chỉ sự giàu có, quyền thế hơn người về địa vị, quan chức, của cải vật chất, ví như nhà cửa sang trọng, áo quần sang trọng, đồng hồ sang trọng, địa vị sang trọng, đám ma sang trọng, đám cưới sang trọng…Trong các trường hợp ấy không thể thay thế chữ cao quý vào được. Những cái sang trọng thường nằm ở bên ngoài con người, ai nhìn cũng thấy được. Thấy một người đi ô tô đắt tiền, ăn mặc chưng diện, ta có thể nói ngay, một người sang trọng. Nhưng người ấy có cao quý hay không là chuyện khác, bởi cái cao quý nhìn bề ngoài không thấy được. Phải sống, giao tiếp, thể nghiệm mới nhận thấy. Chữ cao quý chỉ phẩm chất về tinh thần, cho nên tôi nói, nghề văn cần cao quý, chứ không cần sang trọng, không cần cái bề ngoài. Chữ nghề văn sang trọng nó không thích hợp và dễ gây ngộ nhận. Thiếu sót thứ hai là do không phân biệt được hai từ đó cho nên lập luận không chặt chẽ. Cái lập luận của ông cho rằng “khi tác giả được nhìn nhận là sang trọng thì chắc chắn họ có những tác phẩm cao quý.” là không đúng. Trước khi “vụ thơ” Hoàng Quang Thuận đổ bể, hẳn mọi người đều thấy là ông ấy sang trọng, có chức vụ “viện trưởng”, đi ô tô, có nhiều tiền, nghĩ rằng thơ ông ấy “chắc chắn” là cao quý, rồi hết lời ca ngợi. Nhưng khi ca ngợi rồi thì mới biết thơ ông ấy không cao quý gì cả. Đó, nhầm lẫn sang trọng với cao quý tai hại như vậy đó.

Điều quan trọng nhất cuối cùng là ông không hiểu nội dung bài viết ngắn của tôi. Đúng như PGS Nguyễn Thị Minh Thái có nói, “bi kịch đọc không vỡ chữ”. Đã đọc không hiểu thì khó bàn bạc được gì cho rõ ràng. Ông không hiểu thì ông suy diễn : “Tự nhiên ông (tức là tôi – TĐS) đặt điều ra là nghề văn là nghề không sang trọng rồi có vẻ muốn bôi bác Hội Nhà văn.” Xin hỏi ông Trương, tôi có vẽ bôi bác Hội nhà văn ở chỗ nào? Xin ông cho biết câu chữ cụ thể nào thể hiện sự bôi bác đó ? Ông có biết là ông đang vu cáo tôi không? Hiện tượng háo danh đã rất phổ biến trong thực tế, là một hiện tượng tâm lí xã hội, không phụ thuộc vào Hội nhà văn. Chính hiện tượng đó gây gánh nặng, áp lực cho Hội nhà văn đấy. Đả phá tâm lí ấy chính là giúp cho Hội nhà văn nhẹ gánh hơn. Ông lại nói : “Cách viết của ông (tức là tôi – TĐS) trong mấy bài viết gần đây tôi thấy :”Loằng ngoằng” quá”. Tôi là người làm lí thuyết, thích tư duy logich rạch ròi, không tư duy được theo kiểu nhà thơ, cho nên không biết thế nào là “loằng ngoằng”.

    Dù có thất vọng thế nào thì con đường đi tới của lí luận phê bình vẫn phải là đối thoại, chứ không phải đối đầu. Muốn đối thoại thì ta phải học, trước hết cần biết tôn trọng người đối thoại. Sau là lắng nghe ý kiến trái chiều của người ta. Sau nữa cũng cần có chung một nền tảng tri thức. Hiện nay trong xã hội ta đang thịnh hành các khung tri thức khác nhau. Rất đông người theo hệ tri thức tiền hiện đại (cổ điển), một số người theo tri thức hiện đại, một số khác trẻ hơn theo tri thức hậu hiện đại. Thế là khó hiểu nhau rồi. Chúng ta không thể tiêu diệt người theo khung tri thức này, bỏ tù người theo khung tri thức kia. Để hiểu nhau chỉ có con đường đối thoại. Đối thoại là đi tìm cái chung chân lí. Chỉ cho mình là duy nhất đúng, cứ thế mà kết luận, xử lí thì tức là khép kín cánh cửa đối thoại.

Hà Nội ngày 16/8/2013

 

          

 

Advertisements

About Trần Đình Sử

Giáo sư tiến sĩ Lý luận văn học, khoa Ngữ Văn, Đại học sư phạm Hà Nội
Bài này đã được đăng trong Uncategorized và được gắn thẻ . Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

12 Responses to Lại vấn đề nghề văn không sang trọng

  1. Pingback: ĐÔI ĐIỀU THƯA LẠI VỚI NHÀ THƠ TRẦN TRƯƠNG (Trần Đình Sử) | Ngoclinhvugia's Blog

  2. chumonglong nói:

    Khổ cho thầy em rồi!
    Khoảng sau Tết Nguyên Tiêu em có viết một bài về nhà thơ, đại ý, thời buổi này họ làm thơ leo lẻo không khác, xin lỗi “gái điếm”, em bị họ ném đá tơi bời. Một ngày em phải gỡ bỏ cả trăm comment chửi bới, lăng mạ. Trong trường có một số thầy làm thơ đề nghị em phải xin lỗi. Tất nhiên, em bảo không, em chỉ xin lỗi bọn gái điếm thôi, vì đã lỡ mạo phạm khi so sánh như thế!
    Nhà thơ bây giờ đông như quân Nguyên. Động vào họ phải cẩn thận đấy thầy ạ!
    Châu Minh Hùng

  3. Sara nói:

    Bài viết đích đáng. Chúng ta chưa nghe ra nhau, vì chúng ta chưa chịu nghe, chưa chịu ngồi lại để nghe, và nhất là chưa được trang bị kiến thức tối thiểu để có khả năng nghe. Tội hơn cả, là thiếu vắng “nghe đức”. Sara.

  4. Nói Thật nói:

    GS Trần Đình Sử sai rồi khi ông nói: Hóa ra ở Việt Nam hiện nay vẫn hoàn toàn không có đối thoại. Thì xin hãy đọc kĩ bài của nhà thơ Trần Trương”.
    Nói thế hóa ra Trần Trương đại diện cho Việt Nam à? Trần Trương chỉ là anh ta. GS thấy đấy, có ai phụ họa với anh ta đâu. Riêng tôi thấy thế này:
    Không hiểu sao một bài viết ngắn, nhẹ nhàng, nêu một vấn đề không lớn thuộc về nhận thức nghệ thuật của cá nhân, cũng chẳng liên quan gì đến “quan điểm”, “lập trường” cả của GS Trần Đình Sử mà Trần Trương phản ứng một cách cay cú với những lời lẽ móc máy, xỉa xói cay nghiệt và độc ác như vậy. May sao GS Trần Đình Sử cũng “sạch sẽ” nên Trần Trương không bêu riếu được cái gì.
    Tôi chả hiểu tại sao.

  5. Đỗ Phú Quốc nói:

    Tôi nghĩ, GS không cần phí lời với Trần Trương. Anh ta có thể là hội viên Hội nhà văn VN đủ để tự xưng là nhà thơ nhưng tôi tin chắc rằng không một ai trên đất VN này (trừ chính anh ta) thuộc, nhớ một câu thơ của anh ta. Tôi là người yêu văn chương, chịu đọc thơ (thuộc loại “bác tạp”) lại có chút năng khiếu nhớ nhanh, nhớ dai, không những thơ hay mà cả thơ dở, thơ Bút Tre các kiểu thuộc và nhớ hơi nhiều nhưng cũng chịu, không biết Trần Trương có bài thơ, câu thơ nào có thể nhớ được. Tôi đã dọc bài của Trần Trương trên trang Trần Nhương thì thấy ngay là loại văn của một kẻ không học hành tử tế ( có thể đã học đại học nhưng không học tử tế) mà chỉ đọc láo nháo rồi nói bừa, nói văng mạng.
    Vì thế, theo tôi, giáo sư không cần nói lại với Trần Trương vì không đáng, hơn nữa, GS cũng không việc gì phải lịch sự đến mức ” thưa lại” với cái gã lưu manh văn hóa này. Vâng! với giọng điệu như trong bài viết của Trần Trương, tôi nghĩ, không từ nào xác đáng hơn là ” lưu manh văn hóa” dành cho y!

  6. Lý Nguyễn nói:

    – Bài trả lời của Giáo sư Trần Đình Sử thiết nghĩ đã đầy đủ, thấu tình đạt lí. Khi đọc xong bài: “Mấy lời với ông Trần Đình Sử” của nhà thơ Trần Trương và bài trả lời “Lại vấn đề nghề văn không sang trọng” của Giáo sư Trần Đình Sử tôi thầm nhủ: Hẳn tranh luận, trao đổi với những bài viết như thế này kể cũng khổ cho Giáo sư!
    – Nhân đây chúng tôi cũng xin được dẫn một ý trong bài viết của nhà phê bình Lã Nguyên và trả lời phỏng vấn của nhà thơ Lê Đạt mà chúng tôi đã viết trong bài: “Sang trọng đâu cần phải “loằng ngoằng” (Đôi lời trao đổi với nhà thơ Trần Trương) đã gửi để đăng trên trang Wed trannhuong.com
    – Bạn đọc có thể đọc toàn bài theo Link Blog: http://nhungchantroibay.blogspot.com
    … Trong bài viết: “Mấy hạn chế cản trở sự phát triển của phê bình văn học”, nhà phê bình Lã Nguyên có nói: “Nhà phê bình chuyên nghiệp định giá văn học bằng toàn bộ bề dày tri thức và sự hiểu biết thấu đáo đối tượng. Anh ta đến với nghề chủ yếu bằng sự “biết”. Nhà phê bình nghiệp dư lại đánh giá văn học chủ yếu nhờ vào sự tinh tế và sành sỏi của cá nhân. Anh ta đến với nghề chủ yếu bằng năng khiếu bẩm sinh. Có trường hợp, nhà phê bình chỉ dựa vào khiếu khẩu hoạt và tài bặm trợn mà vẫn làm náo loạn cả dư luận xã hội”. Nhận định này không phải là không có cơ sở. Con người chúng ta thường vậy, thói thường hay quy những gì vượt ngoài tầm hiểu biết, ngoài tầm tri thức của chúng ta, những gì ta không biết vào những cái mà ta đã biết.
    Nhà thơ Lê Đạt trong một bài trả lời phỏng vấn đã nói:
    – “Để bươc sang thế kỉ XXI tất cả chúng ta phải sớm xây dựng cũng như gia cố một văn đức mới trong đối thoại, không ai đòi hỏi các nhà phê bình lúc nào cũng phải đúng, đó là vi phàm quyền được lầm lẫn, đó là quyền quan trọng vào bậc nhất trong nhân quyền. Nhưng người ta có quyền đòi hỏi các nhà phê bình phải thành tâm. Khen chê là bình thường, nhưng cố ý mạt sát hay tâng bốc là thiếu văn đức vì cả hai đều là vu cáo, là dối trá… Bản sắc dân tộc là một bản sắc sống động luôn luôn trên đường đi và cũng phải tìm và nhiều khi phải tìm một cách hết sức khó khăn. Hiện đại hóa chính là làm phong phú thêm bản sắc dân tộc, làm cho bản sắc dân tộc sinh sôi phát triển, không bị tụt hậu so với thế giới. Đó chính là nỗ lực chống nghèo nàn, lạc hậu trong văn hóa…”
    – “Trên hoạt trường văn hóa ĐỐI THOẠI bao giờ cũng sang trọng và hữu hiệu hơn ĐỐI THỤI”

    Tôi nghĩ với tư cách là một nhà khoa học nhân văn, qua những công trình nghiên cứu tâm huyết, khoa học của mình Giáo sư Trần Đình Sử đã được nhà nước ghi nhận, vinh danh trao giải thưởng, điều đó không thể một vài ý kiến mang tính cảm tính, chủ quan mà có thể đánh đồng hay phủ nhận. Và trong cả những bài viết gần đây chưa bao giờ Giáo sư Trần Đình Sử quên mình là một nhà khoa học chân chính luôn góp sức mình vì một nền khoa học nhân văn phát triển tiên tiến và hội nhập. ./.

  7. Pingback: NHẬT BÁO BA SÀM : TIN THỨ BẢY 17-8-2013 | Ngoclinhvugia's Blog

  8. Tiến Đặng nói:

    Em tán thành ý kiến của Đỗ Phú Quốc. Thầy không nên phí lời với hạng người như Trần Trương. Đó là hạng: học hành ba chữ lem nhem, nói năng quàng xiêng… Bỗng dưng em thấy sợ cho đám “văn nhân thi sĩ” kiểu ấy. Em Cũng nghe rất nhiều “văn nhân thi sĩ” rất sính từ “sang trọng” để nói về những người viết văn. Tất nhiên trong đó có chính họ. Nghe thầy giảng về sự khác biệt giữa “sang trọng” và “cao quý” mới hay: tại sao người dân lao động lại ghét cay ghét đắng nhưng kẻ “dài lưng tốn vải” lăng nhăng thơ phú, vớ vẩn thi ca đến vậy. Bởi, họ không bao giờ cao quý mà vĩnh viễn tầm thường.

  9. Nguyễn Văn Nông nói:

    Em đồng ý với Thầy, chắc chắn vấn đề sẻ phức tạp hơn chưa dừng lại đâu. Có một điều là Thầy càng được những người yêu văn chương chân chính yêu quý hơn

  10. Pingback: Con đường của nhà thơ | Chu Mộng Long

  11. Lê Thị Tuyết Hạnh nói:

    Em luôn học tập rất nhiêu từ những bài viết và cuốn sách của thầy. Cá nhân em luôn kính trọng và biết ơn thầy. Em mong luôn thấy thầy khỏe và cười vui sảng khoái, an nhiên…

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s